مازندران تنها استان در کشور است که همچنان با وجود گسترش شهرنشینی در کشور، ۴۷ درصد از جمعیت حدود سه میلیون و ۴۰۰ هزار نفری آن در روستاها زندگی می کنند و دامداری سنتی مکمل شغل کشاوررزی این جمعیت به شمار می رود.

 به اعتقاد کارشناسان صنایع غذایی، بخشی از شیر تولیدی در دامداری های سنتی روستایی به خود مصرفی می رسد ولی بیشتر آن با حضور چند واسطه و دلال به نام شیر تازه به صورت فله در مناطق شهری و روستای در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد.

 شواهد عینی نیز نشان می دهد که در چند سال گذشته مراکز عرضه شیر فله تحت عنوان «واحدهای عرضه لبنیات سنتی» در شهرهای مازندران چندین برابر شده است. همچنین عرضه شیر خام فله ای از طریق خودروهای سیار حمل شیر در مناطق روستایی و شهری یکی دیگر از روش های عرضه این محصول مهم که نیازمند رعایت مقولات بهداشی به خصوص زنجیره سرد است را شاهد هستیم.

 بررسی ها از اظهارات شماری از دامداری های سنتی در روستاهای بالا دست مازندران نشان می دهد که واحد های صنایع لبنی با این روستاها فاصله زیادی دارند و این که دامدار اگر بخواهد شیر خود را به این شرکت ها بفروشد، علاوه بر این که هزینه حمل و نقل افزایش می یابد، قیمت پیشنهادی خرید صنایع را به نسبت افرادی که با حضور در روستاها شیر را جمع آوری می کنند که به نفع دامداران است را ترجیح می دهند.

 دامداران می گویند؛ این که افراد به چه صورت شیر را جمع آوری، حمل و نقل و عرضه می کنند، به دامداران کوچک که روزانه ۱۰ تا ۱۵ کیلو شیر تولید می کنند، ربطی ندارد، ما محصول را به قیمتی که برای ما به صرفه تر باشد، عرضه می کنیم.

هشدار دامپزشکی درباره خطرات مصرف شیر خام غیرمجاز

رئیس اداره دامپزشکی نکا نسبت به خطرات تهیه شیر خام از منابع فاقد هویت برای واحدهای عرضه لبنیات سنتی هشدار داد.

 هایده باقری در تشریح نتایج بررسی‌های میدانی مشترک با شبکه بهداشت و درمان شهرستان، گفت: کارشناسان حوزه سلامت محیط به همراه همکاران این اداره، وضعیت واحدهای عرضه لبنیات سنتی را از جنبه‌های مختلف بهداشتی مورد بررسی قرار دادند که در این میان، کیفیت شیر خام مصرفی به عنوان اصلی‌ترین مؤلفه در سلامت محصول نهایی شناسایی شد.

او افزود: به تمامی واحدهای لبنیات سنتی ابلاغ شده است شیر مورد نیاز خود را فقط از سکوهای مجاز جمع‌آوری شیر یا دامداری‌های صنعتی که تحت کنترل و تأیید دامپزشکی هستند، تهیه کنند و هیچ عذری برای استفاده از منابع فاقد هویت و غیرمجاز پذیرفته نخواهد شد.

 باقری گفت: شیرهای فاقد منبع مشخص هیچ‌گونه تضمین بهداشتی ندارند و می‌توانند زمینه‌ساز انتقال بیماری‌های خطرناک و مشترک بین انسان و دام، از جمله تب مالت، بروسلوز و سل گاوی شوند.

 رئیس اداره دامپزشکی نکا افزود: متصدیان واحدهای عرضه لبنیات سنتی در قبال منبع تهیه شیر خود مسئول هستند و باید پاسخگوی سلامت مصرف‌کنندگان باشند.

او گفت: همکاری با شبکه بهداشت و درمان برای بررسی مستمر این مراکز در دستور کار قرار دارد و آموزش‌های چهره‌به‌چهره به متصدیان نیز با جدیت پیگیری می‌شود تا سطح آگاهی آنان افزایش یابد و شرایط بهداشتی واحدها ارتقا پیدا کند.

 فعالیت ۷۰ درصدی واحدهای دامداری سنتی در روستاهای مازندران

رییس سازمان جهادکشاورزی مازندران با اظهار این که سه میلیون و ۷۳۵ هزار و ۴۳۸ رأس دام در استان نگهداری می‌شود که این حجم عظیم دام، حاصل تلاش شبانه روزی دامداران و حمایت‌های دولتی در بخش‌های بهداشت، نهاده‌ها و تجهیزات است گفت: ساختار دامداری استان از دو بخش صنعتی و سنتی نشکلی شده است که عمده آن سنتیس است.

 اسدالله تیموری توضیح داد: در حال حاضر ۴۱۴ واحد دامداری صنعتی فعال با فناوری نیمه مدرن و مدرن و ۹ هزار و ۶۸۰ واحد دامداری سنتی مجوزدار در سطح استان فعال هستند و علاوه بر تولید شیر، نقش مؤثری در اشتغال پایدار روستایی و جلوگیری از مهاجرت دارند.

 وی با تأکید بر لزوم افزایش بهره وری افزود: با وجود این ظرفیتها، میانگین تولید شیر به ازای هر رأس دام در مازندران همچنان قابلیت ارتقا دارد.

 او ادامه داد: برنامه‌های سازمان جهاد کشاورزی در سال ۱۴۰۵ شامل اصلاح نژاد، بهبود تغذیه، ترویج جایگاه‌های بهداشتی و کاهش تلفات دام است تا سهم استان از تولید ملی افزایش یابد.

 وی گفت: تولید شیر منوط به تأمین نهاده ها، حمایت تعرف‌های از محصولات داخلی و توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی در استان است که تحقق این مهم نیازمند همکاری همه دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی دارد.

 طبق آمار انجمن صنایع غذایی مازندران ۴۵۰ واحد شناسایی شده صنایع غذایی مازندران در ۹ گروه لبنی، آرد، فرآورده های گوشتی، روغن، بسته بندی، کنسرو غیر گوشتی، فرآورده های آردی، نوشیدنی و کشتارگاه طیور فعالیت دارند.

 مازندران هر چند سالانه با تولید بیش از ۷۰۰ هزار تن شیر خام، رتبه دوم کشور را دارد که ۷۰ درصد آن در واحدهای سنتی و در روستاها تولید می شود اما کارخانه های لبنیاتی استان مازندران سالانه ۹۰۰ هزار تن شیر به عنوان مواد اولیه مصرف می کنند که فقط ۳۰ درصد آن در استان تامین و بقیه با هزینه حمل چندین میلیاردی از دیگر استان های کشور وارد می شود.

ورزاچمر؛ وقتی جنگل به بانگ مرال‌ها پاسخ می‌دهد

هنوز برگ‌های هیرکانی سبز است و مه صبحگاهی روی دامنه‌های شمالی البرز آرام می‌نشیند، اما در عمق جنگل اتفاقی در حال آغاز شدن است که برای محیط‌بانان نشانه‌ای روشن از نزدیک شدن پاییز به شمار می‌رود.

 صدا ابتدا دور است؛ آن‌قدر دور که شاید گوش ناآشنا آن را با صدای باد یا پژواک ناشناخته‌ای در کوهستان اشتباه بگیرد. اما برای محیط‌بان، همین صدا کافی است تا بداند فصل دیگری از زندگی مرال‌ها آغاز شده است.

 مرال یا گوزن قرمز، در این روزها وارد دوره جفت‌یابی می‌شود. نرها با بانگ‌های مخصوص، حضور خود را اعلام می‌کنند و برای یافتن جفت و شکل‌گیری حرمسرا تلاش می‌کنند. در زبان محلی مازندران، این روزها را «ورزاچمر» می‌نامند؛ روزهایی که عاشقی مرال‌ها در سکوت جنگل جریان دارد.

 در ارتفاعات نوشهر، سوادکوه و دیگر زیستگاه‌های مرال، این صدا برای محیط‌بانان فقط یک صدای زیبا نیست؛ علامتی است که باید متناسب با آن، برنامه حفاظت تغییر کند.

 مرال در فصل گاوبانگی حساس‌تر از همیشه است. صدای شکستن یک شاخه، حرکت خودرو، نور چراغ یا نزدیک شدن انسان می‌تواند حیوان را نسبت به حضور خطر حساس کند و رفتار طبیعی او را تغییر دهد.

 به همین دلیل، آنچه در نگاه نخست یک جاذبه طبیعت‌گردی به نظر می‌رسد، برای دستگاه حفاظت محیط زیست یک مأموریت جدی است؛ اینکه مرال بتواند این مرحله حیاتی را بدون مزاحمت پشت سر بگذارد.

 در همین روزها، تبلیغات تورهای موسوم به گاوبانگی در فضای مجازی نیز افزایش یافته است؛ تورهایی که گاه با وعده شنیدن بانگ مرال و مشاهده این حیوان در طبیعت برگزار می‌شوند.

 اما پاسخ محیط زیست روشن است: زیستگاه مرال در فصل گاوبانگی، محل تماشای عمومی نیست.

سرشماری باید در خدمت حفاظت باشد

محمدرضا کنعانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران، فصل گاوبانگی را تنها یک مقطع برای شمارش مرال نمی‌داند و تأکید دارد که تمام برنامه‌های این دوره باید در چارچوب حفاظت از گونه و زیستگاه انجام شود.

 او درباره برنامه امسال توضیح می‌دهد که سرشماری مرال با راهبری علمی دانشگاه تربیت مدرس و مشارکت محیط‌بانان، کارشناسان، دانشگاهیان و فعالان محیط زیست اجرا خواهد شد.

 به گفته کنعانی، روش مورد استفاده بر پایه «ثبت بانگ و مشاهده مستقیم» است و برای اینکه داده‌ها از دقت و قابلیت مقایسه برخوردار باشند، پیش از ورود گروه‌ها به عرصه، کارگاه آموزشی و توجیهی برگزار شده است.

 او می‌گوید: در این آموزش‌ها نحوه استقرار گروه‌ها، چگونگی ثبت و گزارش مشاهدات، اصول ایمنی، ملاحظات حفاظتی و الزامات حضور در زیستگاه‌های حساس مرال تشریح شده است.

 کنعانی حضور در این دوره آموزشی را پیش‌شرط عملیات میدانی عنوان می‌کند و معتقد است: همه مشارکت‌کنندگان باید با یک روش مشخص وارد عرصه شوند؛ زیرا ثبت داده‌های متفاوت و غیرهماهنگ، ارزش علمی سرشماری را کاهش می‌دهد.

اما برای مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران، دقت آماری تنها یک بخش از ماجراست.او تأکید می‌کند: هدف صرفاً رسیدن به یک عدد نیست و سرشماری نباید موجب اختلال در رفتار مرال‌ها شود.

کنعانی فصل گاوبانگی را دوره‌ای حساس توصیف می‌کند که در آن باید آرایش گشت‌ها، پایش و هماهنگی نیروهای حفاظتی متناسب با شرایط تغییر کند.

 به اعتقاد او، تعداد نیروها، گشت‌ها، تجهیزات و گزارش‌های ثبت‌شده، ابزارهای حفاظت هستند و معیار واقعی موفقیت، کاهش تهدید و فراهم شدن شرایط مناسب برای عبور طبیعی مرال از این مرحله از چرخه حیات است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران همچنین از ظرفیت حفاظت مشارکتی سخن می‌گوید؛ ظرفیتی که در آن محیط‌بانان، دانشگاهیان، فعالان محیط زیست و جوامع محلی می‌توانند در یک چارچوب علمی و مسئولانه کنار یکدیگر قرار گیرند.

 او البته تأکید دارد: مشارکت اجتماعی جایگزین مسئولیت قانونی دولت نیست، بلکه توان جمعی حفاظت را افزایش می‌دهد.

ورود تورهای گردشگری ممنوع است

کنعانی درباره ورود گردشگران نیز موضع روشنی دارد و می‌گوید: ورود تورهای گردشگری و گروه‌های طبیعت‌گردی به زیستگاه‌های حساس مرال در ایام گاوبانگی بدون هماهنگی و دریافت مجوز رسمی از سازمان حفاظت محیط زیست مجاز نیست.

به گفته او، هدف از این محدودیت‌ها ایجاد آرامش برای گونه و کاهش اختلال در دوره‌ای است که رفتار مرال‌ها بیش از همیشه تحت تأثیر شرایط محیطی قرار دارد.

مرال را باید شناخت، بعد شمرد

در طرف دیگر این برنامه، دانشگاه قرار دارد؛ جایی که قرار است تجربه سال‌ها محیط‌بانی و مشاهده میدانی، در قالب داده‌های علمی ثبت و تحلیل شود.

 محمد قاسم‌پوری از دانشگاه تربیت مدرس، بخش علمی برنامه سرشماری و حفاظت از مرال را تشریح کرده و بر یک اصل اساسی تأکید دارد: اینکه شناخت رفتار حیوان، پیش‌شرط پایش درست آن است.

 او رفتار زیستی مرال، نشانه‌های آغاز و پایان دوره حساس، ضرورت پایش مستمر و استفاده از داده‌های علمی و میدانی در تصمیم‌گیری‌های حفاظتی را مورد توجه قرار داده است.

به گفته او، در سرشماری مبتنی بر ثبت بانگ و مشاهده مستقیم، تنها شنیدن یک بانگ کافی نیست. داده زمانی ارزشمند است که مشخص باشد بانگ در چه موقعیت و شرایطی شنیده شده، مشاهده چگونه ثبت شده و اطلاعات چگونه در اختیار تیم تحلیل قرار گرفته است.

 وی افزود:این روش به دنبال آن است که تجربه محیط‌بانان و مشاهدات میدانی به داده‌هایی تبدیل شود که در سال‌های آینده نیز قابلیت مقایسه داشته باشند.

 این استاد دانشگاه ادامه داد:در واقع، هدف از سرشماری فقط این نیست که بدانیم چند مرال در یک منطقه وجود دارد؛ بلکه باید بتوان از داده‌ها برای فهم تغییرات جمعیت، پراکنش، وضعیت زیستگاه و نیازهای حفاظتی گونه استفاده کرد.

 مرال مرزهای اداری نمی‌شناسد؛ بنابراین حفاظت از آن نیز نمی‌تواند در چارچوب یک محدوده اداری محدود بماند.

استان‌های شمالی کشور بخشی از یک پهنه زیستی به‌هم‌پیوسته هستند و هرگونه اختلال در یک بخش از این زیستگاه می‌تواند بر رفتار و امنیت گونه در مناطق پیرامونی نیز اثر بگذارد.

محیط‌بانی در جایی که باید صدای انسان کمتر باشد

در ارتفاعات نوشهر، مهدی کیاحیرتی، محیط‌بان منطقه، روایت متفاوتی از گاوبانگی دارد؛ روایتی که نه از پشت میز، بلکه از دل جنگل شکل گرفته است.

او  از مسیرهای سخت، شیب‌های جنگلی، شب‌های طولانی و ساعت‌هایی می‌گوید که محیط‌بان باید در سکوت منتظر بماند تا صدای مرال از فاصله‌ای دور شنیده شود.

کیاحیرتی می‌گوید : مرال‌ها در فصل گاوبانگی بسیار حساس هستند و کوچک‌ترین صدای غیرطبیعی یا بوی انسان می‌تواند حضور افراد را برای آنها آشکار کند.

وی افزود: در چنین شرایطی، نزدیک شدن به حیوان نه‌تنها ضرورتی ندارد، بلکه می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد، محیط‌بان هدف خود را شنیدن و ثبت بانگ می‌داند، نه تعقیب حیوان.

او از تجربه حضور در یکی از بهترین زیستگاه‌های مرال در ارتفاعات نوشهر می‌گوید؛ جایی که حفاظت از حیات وحش به حضور شبانه‌روزی محیط‌بانان وابسته است و گاهی برای شنیدن یک بانگ، باید ساعت‌ها در سکوت و انتظار ماند.

تصاویر ثبت‌شده سال گذشته توسط کیاحیرتی در ارتفاعات نوشهر نیز بخشی از همین روایت است؛ مرالی که در میان جنگل ظاهر می‌شود و برای لحظاتی شکوه یکی از ارزشمندترین گونه‌های هیرکانی را مقابل دوربین قرار می‌دهد.

اما پشت آن قاب زیبا، ساعت‌ها مراقبت و فاصله گرفتن انسان از حیوان قرار دارد. کیاحیرتی و دیگر محیط‌بانان در روزهای گاوبانگی فقط با شکارچی احتمالی مواجه نیستند؛ آنها باید مراقب حضور گردشگران، خودروهای آفرود و گروه‌هایی باشند که ممکن است بدون شناخت حساسیت منطقه وارد زیستگاه شوند.

همین مسئله موجب شده است در برخی مناطق، محدودیت‌های جدی برای ورود گردشگران و گروه‌های طبیعت‌گردی اعمال شود.

در مناطق حفاظت‌شده البرز مرکزی شمالی نوشهر نیز ورود خودروهای آفرود، تورهای گردشگری و گروه‌های طبیعت‌گردی از نیمه شهریورماه ممنوع اعلام شده است؛ تصمیمی که با هدف کاهش تنش و ایجاد آرامش برای حیات وحش منطقه اتخاذ شده است.

ورود ممنوع؛ وقتی تماشا می‌تواند تهدید باشد

فصل گاوبانگی در سال‌های اخیر تنها یک مسئله حفاظتی برای محیط‌زیست نیست؛ به موضوعی برای گردشگری خاص نیز تبدیل شده است.

تبلیغات تورهای گاوبانگی در فضای مجازی افزایش یافته و گروه‌هایی با هدف شنیدن بانگ مرال یا مشاهده و تصویربرداری از این گونه راهی مناطق جنگلی می‌شوند.

مشکل از جایی آغاز می‌شود که جذابیت مشاهده حیات وحش، مرزهای زیستگاه و ظرفیت تحمل گونه را نادیده بگیرد.

مرال برای جفت‌یابی به آرامش نیاز دارد و حضور مستمر انسان می‌تواند احساس ناامنی ایجاد کند. در چنین شرایطی، حیوان ممکن است مسیر حرکت خود را تغییر دهد یا از محدوده‌ای که برای جفت‌یابی انتخاب کرده است فاصله بگیرد.

به همین دلیل، محدودیت ورود به مناطق حساس در این فصل، اقدامی برای جلوگیری از تبدیل یک پدیده طبیعی به جاذبه‌ای آسیب‌زا است.

حفاظت از مرال فقط مقابله با شکارچی نیست؛ گاهی حفاظت یعنی جلوگیری از نزدیک شدن دوستدار طبیعتی که ناآگاهانه می‌تواند آرامش حیوان را برهم بزند.

بر اساس اعلام محیط زیست، ورود تورهای گردشگری و گروه‌های طبیعت‌گردی به زیستگاه‌های مرال در عرصه‌های جنگلی و مناطق حفاظت‌شده با هدف حضور در فصل گاوبانگی، بدون هماهنگی و مجوز سازمان حفاظت محیط زیست مجاز نیست.

این ممنوعیت در مناطقی از مازندران، از جمله بخش‌هایی از زیستگاه‌های نوشهر، برای ایجاد آرامش بیشتر و کاهش تنش‌های محیطی دنبال می‌شود.

عاشقی مرال‌ها تماشاگر نمی‌خواهد

درست در زمانی که مرال‌های نر برای یافتن جفت بانگ سر می‌دهند، جنگل بیش از همیشه به سکوت نیاز دارد. این تناقض شاید ساده به نظر برسد، اما تمام فلسفه حفاظت در فصل گاوبانگی را می‌توان در همین جمله خلاصه کرد؛ **بانگ مرال باید شنیده شود، اما انسان نباید برای شنیدن آن به حیوان نزدیک شود.

ورزاچمر برای مرال یک برنامه گردشگری نیست؛ مرحله‌ای طبیعی از چرخه حیات است. مرال باید قلمرو خود را پیدا کند، نرها باید با یکدیگر رقابت کنند، جفت‌ها باید شکل بگیرند و نسل آینده در شرایطی متولد شود که کمترین دخالت بیرونی را تجربه کند.

از این منظر، ممنوعیت ورود به برخی زیستگاه‌ها را نباید تقابل با طبیعت‌گردی دانست. اتفاقاً این محدودیت‌ها برای آن است که طبیعت در زمانی مشخص، فرصت داشته باشد بدون حضور پررنگ انسان مسیر خود را طی کند.

سرشماری علمی نیز اگر با رعایت همین اصل انجام شود، می‌تواند تصویری دقیق‌تر از وضعیت مرال در اختیار مدیران و پژوهشگران قرار دهد. داده‌های حاصل از بانگ و مشاهده مستقیم زمانی ارزش دارند که رفتار حیوان را تغییر نداده باشند.

در نهایت، حفاظت از مرال تنها مسئولیت محیط‌بان نیست. گردشگر، عکاس طبیعت، فعال محیط زیست، جامعه محلی، دانشگاه و دستگاه اجرایی هرکدام بخشی از این زنجیره هستند؛ زنجیره‌ای که اگر یک حلقه آن نادیده گرفته شود، امنیت گونه نیز آسیب خواهد دید.

پاییز که از راه برسد، بانگ‌ها در دل جنگل بیشتر شنیده می‌شوند و «ورزاچمر» به اوج می‌رسد. شاید زیباترین تصویر از این فصل آن نباشد که انسان در چند متری مرال ایستاده و از آن عکس گرفته است؛ زیباترین تصویر این است که مرال در دوردست، آزاد و بی‌هراس، در دل جنگل بانگ سر دهد و انسان حتی اگر صدایش را شنید، بداند که باید همان‌جا بایستد.

اینجا فصل عاشقی مرال‌هاست؛ ورود انسان، فقط با مجوز و برای حفاظت.

پسروی کاسپین اتفاق تازه‌ای نیست؛ سال‌هاست نشانه‌های آن در گوشه‌وکنار سواحل شمالی دیده می‌شود، اما بی‌توجهی به روندی که آرام و تدریجی آغاز شده بود، امروز ابعاد نگران‌کننده‌تری پیدا کرده است. عقب‌نشینی چندصد متری آب در برخی نقاط، جدا از تغییر در چهره ساحل، نشانه‌ای از بحرانی است که می‌تواند آینده اکوسیستم، اقتصاد و زندگی جوامع ساحلی را تحت تأثیر قرار دهد.

دریای مازندران، دریایی که روزگاری تا پای اسکله‌ها می‌رسید، حالا خود را از ساحل پس کشیده است؛ گویی تنها دریایی است که این روزها به جای پیشروی، در حال عقب‌نشینی از خویش است.

کاهش تراز آب کاسپین در سال‌های اخیر تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل اقلیمی و هیدرولوژیک، از جمله کاهش بارش، تغییر میزان ورودی رودخانه‌ها، افزایش دما و تبخیر، بار دیگر موضوع آینده این پهنه آبی و پیامدهای آن برای سواحل شمال کشور را در کانون توجه قرار داده است.

زمین‌های آزادشده از پسروی خزر نیازمند مدیریت فوری

عطاءالله کاویان اظهار کرد: بحث پسروی دریا بیش از هر چیز از منظر محیط‌زیستی اهمیت دارد و عمده این پدیده به ویژگی‌های دریای خزر و میزان ورودی آب به آن بازمی‌گردد؛ به‌گونه‌ای که بیش از ۹۰ درصد آب ورودی خزر از رودخانه ولگا تأمین می‌شود.

وی افزود: تغییراتی که در تنظیم آب ورودی رودخانه ولگا در روسیه صورت می‌گیرد، یکی از عوامل اصلی نوسانات تراز آب دریای مازندران است و در کنار آن باید تأثیرات تغییرات اقلیمی را نیز مورد توجه قرار داد.

این استاد دانشگاه با اشاره به سهم رودخانه‌های ایران در تأمین آب خزر خاطرنشان کرد: آورد آب رودخانه‌های ایران از استان‌های گیلان، مازندران و گلستان در مقایسه با سهم رودخانه ولگا، تأثیر چندانی بر سطح آب دریای خزر ندارد؛ چراکه در مجموع سهم ولگا بیش از ۹۰ درصد است و سهم ایران و سایر کشورهای حاشیه خزر در حدود ۱۰ درصد باقی می‌ماند.

کاویان ادامه داد: باید پذیرفت توسعه کشاورزی و سدسازی در روسیه بر میزان آب ورودی به دریای مازندران اثر گذاشته است و از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی نیز در این روند مؤثر بوده و حتی کاهش آورد آب رودخانه ولگا را به دنبال داشته است.

پسروی کاسپین و تهدید حیات تالاب‌ها

وی با بیان اینکه آثار پسروی کاسپین در حوزه محیط‌زیست بسیار گسترده است، عنوان کرد: یکی از مهم‌ترین پیامدهای این پدیده، تأثیر مستقیم آن بر اکوسیستم‌های تالابی ساحلی از جمله تالاب میانکاله و خلیج گرگان است.

این استاد دانشگاه افزود: تالابی مانند میانکاله به شدت تحت تأثیر پسروی آب دریای خزر قرار دارد و اگر روند عقب‌نشینی آب ادامه پیدا کند، این تالاب نیز به تدریج خشک خواهد شد؛ چراکه میانکاله با دریا ارتباط دارد و حیات آن تا زمانی استمرار پیدا می‌کند که آب از دریا وارد تالاب شود.

کاویان توضیح داد: با کاهش تراز آب دریای مازندران، سطح آب دریا پایین‌تر می‌رود و از آنجا که سطح تراز آب در خلیج گرگان و میانکاله در مقایسه با تراز دریا بالاتر قرار می‌گیرد، آب تالاب به سمت دریا سرازیر می‌شود و این مسئله می‌تواند روند خشک شدن تالاب را تشدید کند.

وی با اشاره به میزان عقب‌نشینی خط ساحلی در برخی مناطق گفت: پسروی درای مازندران طی یک دهه اخیر در بعضی نقاط به صورت طولی حتی به حدود ۱۰۰ متر رسیده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد تغییرات تراز آب تنها یک مسئله مربوط به چشم‌انداز ساحل نیست و می‌تواند پیامدهای جدی برای زیست‌بوم‌های وابسته به دریا داشته باشد.

زمین‌هایی که با پسروی کاسپین آزاد می‌شوند

این استاد دانشگاه در ادامه به یکی دیگر از پیامدهای پسروی خزر اشاره کرد و گفت: در کنار آثار محیط‌زیستی، باید به این نکته نیز توجه داشت که عقب‌نشینی دریا موجب آزاد شدن بخشی از اراضی ساحلی می‌شود و این زمین‌ها در صورت نبود برنامه مدیریتی مناسب، می‌توانند در معرض تصرف، تغییر کاربری و ساخت‌وساز قرار گیرند.

وی تأکید کرد: اگر در استان برنامه مشخص و مناسبی برای حفظ و مدیریت این اراضی جدید وجود نداشته باشد، احتمال شکل‌گیری ساخت‌وسازهای جدید در این مناطق وجود دارد و این مسئله می‌تواند در آینده مشکلات دیگری را برای مدیریت سواحل ایجاد کند.

کاویان ادامه داد: زمین‌هایی که بر اثر پسروی دریا نمایان می‌شوند نباید به‌عنوان اراضی آزاد برای توسعه و ساخت‌وساز تلقی شوند؛ چراکه تغییرات تراز آب دریای مازندران می‌تواند ادامه داشته باشد و هرگونه تصمیم‌گیری درباره این عرصه‌ها باید با در نظر گرفتن ملاحظات محیط‌زیستی و احتمال تغییر دوباره خط ساحلی انجام شود.

وی خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی، حفظ اراضی تازه‌نمایان‌شده، جلوگیری از تغییر کاربری و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه و تدوین برنامه‌ای جامع برای مدیریت این عرصه‌ها باید در اولویت قرار گیرد.

پسروی خزر اگرچه در ظاهر با عقب‌نشینی آب و نمایان شدن زمین‌های جدید همراه است، اما پیامدهای آن بسیار فراتر از تغییر سیمای ساحل است. کاهش تراز آب می‌تواند بر تالاب‌ها، زیستگاه‌های ساحلی و گونه‌های وابسته به این اکوسیستم‌ها اثر بگذارد و در صورت تداوم، تعادل زیست‌محیطی بخش‌هایی از سواحل شمالی را دستخوش تغییر کند.

در این میان، میانکاله و خلیج گرگان از حساس‌ترین پهنه‌هایی هستند که ارتباط آنها با دریای کاسپین، وابستگی مستقیمی به تراز آب دریا دارد. تداوم پسروی می‌تواند این ارتباط را تضعیف کرده و در صورت کاهش ورود آب، شرایط را برای افزایش خشکی و تغییر اکوسیستم این تالاب‌ها فراهم کند.

هزار هکتار زمین تازه در حاشیه کاسپین

در این باره، علی باقری جام‌خانه مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران ـ منطقه ساری با اشاره به وضعیت اراضی ایجادشده در نتیجه پسروی دریای مازندران اظهار کرد: پسروی چند سال اخیر موجب افزایش حدود هزار هکتاری اراضی ساحلی شده است.

باقری جام‌خانه افزود: نقشه‌برداری این اراضی انجام شده و فرآیند صدور سند به نفع دولت در حال پیگیری است. وی با تاکید بر اینکه این اراضی به هیچ وجه قابل واگذاری نیستند، گفت: زمین‌هایی که در نتیجه پسروی دریا ایجاد شده‌اند تا زمان تعیین تکلیف قانونی و ثبتی باید در وضعیت عمومی باقی بمانند.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران ـ منطقه ساری با اشاره به اهمیت تثبیت وضعیت حقوقی این اراضی ادامه داد: پسروی آب موجب شده بخشی از عرصه‌هایی که پیش‌تر در محدوده آبی قرار داشتند، اکنون نمایان شوند و از این رو لازم است پیش از هرگونه تصمیم‌گیری درباره نحوه مدیریت آنها، وضعیت ثبتی و حقوقی این زمین‌ها مشخص شود.

باقری جام‌خانه خاطرنشان کرد: نقشه‌برداری اراضی انجام شده و فرآیند تثبیت مالکیت دولت در حال پیگیری است تا از ایجاد ابهام در مالکیت و احتمال تصرف یا تغییر کاربری این عرصه‌ها جلوگیری شود.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران ـ منطقه ساری تصریح کرد: این اراضی تا زمانی‌که وضعیت قانونی و ثبتی آنها مشخص نشده است، نباید در معرض واگذاری یا بهره‌برداری‌های خارج از ضوابط قرار گیرند و مدیریت آنها باید با رعایت ملاحظات منابع طبیعی و حریم ساحل انجام شود.

    پس‌نشینی دریای خزر در سال‌های اخیر، چهره نوار ساحلی مازندران را تغییر داده و حدود هزار هکتار زمین تازه را از زیر آب بیرون آورده است؛ اراضی‌ای که در نگاه نخست می‌توانند فرصتی برای گسترش پهنه‌های طبیعی و حتی ایجاد ظرفیت‌های جدید در حاشیه ساحل تلقی شوند، اما ناپایداری تراز آب کاسپین و احتمال تغییر دوباره خط ساحلی، هرگونه تصمیم‌گیری شتاب‌زده درباره آن‌ها را با اما و اگرهای جدی مواجه می‌کند. این در حالی‌است که این زمین‌ها به هیچ عنوان قابل واگذاری نیستند و تا تعیین تکلیف قانونی و ثبتی، باید در وضعیت عمومی باقی بمانند.

زمین‌هایی که فعلاً صاحب آینده نیستند

نمایان شدن هزار هکتار زمین جدید در حاشیه دریای مازندران، از یک سو می‌تواند به معنای افزایش پهنه‌های قابل مدیریت در محدوده ساحلی باشد و از سوی دیگر، اگر بدون برنامه و مطالعه با آن برخورد شود، می‌تواند به یکی از کانون‌های جدید تعارضات ملکی، تصرفات غیرمجاز و تغییر کاربری تبدیل شود.

در بسیاری از مناطق ساحلی، هر زمینی که بر اثر عقب‌نشینی آب نمایان می‌شود، الزاماً یک عرصه پایدار و مناسب برای ساخت‌وساز یا توسعه اقتصادی نیست. خط ساحلی یک مرز ثابت و همیشگی نیست و تغییرات تراز آب می‌تواند در دوره‌های مختلف این خط را دوباره جابه‌جا کند.

از این منظر، تاکید منابع طبیعی بر غیرقابل واگذاری بودن این اراضی، بیش از آنکه به معنای از دست رفتن یک فرصت اقتصادی باشد، اقدامی احتیاطی برای جلوگیری از ایجاد تعهدات و خسارت‌های احتمالی در آینده است.

فرصت‌هایی که نباید با شتاب از دست بروند

پسروی دریای مازندران در صورت مدیریت صحیح، می‌تواند فرصت‌هایی نیز در اختیار استان قرار دهد. افزایش عرصه‌های طبیعی ساحلی می‌تواند امکان بازآرایی برخی پهنه‌های طبیعی، تقویت زیست‌بوم‌های ساحلی و اجرای طرح‌های حفاظت از منابع طبیعی را فراهم کند.

همچنین شناسایی دقیق این اراضی و تثبیت مالکیت دولت می‌تواند از شکل‌گیری مالکیت‌های مبهم و اختلافات آتی جلوگیری کند. تعیین مرزهای دقیق، تهیه نقشه‌های به‌روز و ایجاد بانک اطلاعاتی از اراضی تازه‌نمایان‌شده، زمینه را برای مدیریت یکپارچه‌تر نوار ساحلی فراهم خواهد کرد.

از سوی دیگر، اگر در آینده و پس از انجام مطالعات تخصصی مشخص شود بخشی از این اراضی از ثبات لازم برخوردار است و استفاده مشخصی برای آن‌ها تعریف می‌شود، امکان برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های سازگار با محیط‌زیست، گردشگری طبیعی و برخی طرح‌های عمومی نیز وجود خواهد داشت؛ البته مشروط به اینکه این استفاده‌ها با ملاحظات اکولوژیک و نوسانات احتمالی تراز آب سازگار باشد.

بنابراین، فرصت اصلی در شرایط فعلی نه در واگذاری سریع زمین‌ها، بلکه در شناسایی، حفاظت، ثبت و برنامه‌ریزی علمی برای آن‌هاست.

تهدیدی به نام تصرف و تغییر کاربری

 در مقابل، یکی از مهم‌ترین تهدیدهای پیش روی اراضی تازه‌نمایان‌شده، تصور اشتباه درباره آزاد شدن این زمین‌ها برای تصرف و ساخت‌وساز است.

تغییر خط ساحلی می‌تواند برخی افراد را به این برداشت برساند که زمین‌هایی که از آب خارج شده‌اند، عرصه‌های بلاصاحب یا قابل تملک هستند؛ در حالی که تعیین وضعیت حقوقی این اراضی تابع مقررات مربوط به اراضی ساحلی، منابع طبیعی و مالکیت عمومی است.

اگر در چنین شرایطی ساخت‌وساز، دیوارکشی، ایجاد تاسیسات یا تغییر کاربری در این اراضی افزایش پیدا کند، علاوه بر ایجاد مشکلات حقوقی، ممکن است خسارت‌های محیط‌زیستی قابل توجهی نیز به دنبال داشته باشد.

تجربه بسیاری از مناطق ساحلی نشان داده است که توسعه بی‌ضابطه می‌تواند زیستگاه‌های حساس، پوشش گیاهی ساحلی و مسیرهای طبیعی جریان آب را تحت تاثیر قرار دهد و در نهایت هزینه حفاظت و احیای این مناطق را افزایش دهد.

    در چنین شرایطی، اراضی تازه‌نمایان‌شده تنها یک مسئله ملکی نیستند، بلکه با آینده محیط‌زیست، مدیریت ساحل، اقتصاد محلی، گردشگری و حتی امنیت سرمایه‌گذاری در نوار ساحلی ارتباط پیدا می‌کنند.

    سالانه نزدیک به یک هزار میلی‌متر تبخیر در دریای کاسپین اتفاق می‌افتد و این میزان عدد قابل توجهی است. اگر کشورهای حاشیه دریای خزر و کشورهایی که در حوزه آبریز آن قرار دارند، میزان آب ورودی را مدیریت نکنند و شرایط آب‌وهوایی و پیامدهای تغییر اقلیم را بر اساس سناریوهای موجود مدیریت نکنند و همچنین میزان انتشار کربن و عوامل موثر بر گرمایش جهانی کنترل نشود، آینده خزر می‌تواند با تداوم کاهش تراز آب و کاهش احتمال پیشروی مجدد مواجه شود.

تهدیدی فراتر از عقب‌نشینی ساحل

کاهش تراز آب مازندران و هرگونه تغییر سطح آب می‌تواند بر تالاب‌ها، زیستگاه‌های ساحلی، پوشش گیاهی، آبزیان و فعالیت‌های اقتصادی وابسته به دریا اثر بگذارد.

کاهش آب ورودی رودخانه‌ها و افزایش تبخیر می‌تواند شوری و شرایط زیستی بخش‌هایی از خزر را تغییر دهد و در صورت تداوم روند، برخی زیست‌بوم‌های وابسته به تراز مشخص آب را با فشار بیشتری مواجه کند.

از سوی دیگر، کاهش عمق آب می‌تواند فعالیت‌های مرتبط با کشتیرانی، بنادر و صیادی را نیز تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل، پسروی خزر مسئله‌ای محدود به منابع طبیعی یا مالکیت زمین نیست و ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی گسترده‌تری دارد.

ضرورت نگاه فراتر از زمین‌های تازه

هزار هکتار اراضی تازه‌نمایان‌شده در مازندران در شرایطی به عرصه‌های جدید ساحلی تبدیل شده‌اند که هنوز نمی‌توان با قطعیت درباره پایداری وضعیت فعلی کاسپین سخن گفت. بنابراین، هرگونه برنامه‌ریزی برای این اراضی باید بر پایه داده‌های علمی، پایش مستمر تراز آب و مطالعات زمین‌شناسی، زیست‌محیطی و هیدرولوژیک انجام شود.

در این میان، تثبیت مالکیت دولت می‌تواند نخستین گام برای جلوگیری از شکل‌گیری ادعاهای مالکیتی و تصرفات غیرمجاز باشد. پس از آن، تعیین دقیق حریم ساحل، شناسایی پهنه‌های حساس و تدوین برنامه جامع مدیریت اراضی تازه‌نمایان‌شده، می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری آینده را روشن کند.

ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت ساحل

کاسپین پس نشسته و زمین‌هایی را که سال‌ها زیر آب بودند، دوباره نمایان کرده است؛ اما این زمین‌ها هنوز داستانی تمام‌شده ندارند. حدود هزار هکتار اراضی تازه‌نمایان‌شده مازندران در شرایطی در انتظار تعیین تکلیف هستند که خود دریای خزر همچنان تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل طبیعی و انسانی، رفتاری متغیر دارد.

فرصت امروز، پیش از هر چیز، در مدیریت علمی این اراضی، تثبیت مالکیت دولت، حفاظت از زیست‌بوم‌های ساحلی و جلوگیری از تصرف و ساخت‌وساز شتاب‌زده است؛ و تهدید اصلی نیز زمانی شکل می‌گیرد که پسروی خزر به‌اشتباه به عنوان فرصتی برای تصرف زمین و توسعه بی‌ضابطه تفسیر شود.

کاسپین در گذشته بارها پیشروی و پسروی کرده است، اما افزایش دما و تبخیر ناشی از تغییر اقلیم، معادله امروز را متفاوت کرده است. اگر مدیریت منابع آب، کنترل عوامل موثر بر گرمایش و حفاظت از حوضه آبریز خزر جدی گرفته نشود، ممکن است این پسروی تنها یک دوره موقت از نوسانات تاریخی نباشد.

از همین رو، زمین‌هایی که امروز خزر پس داده است، بیش از آنکه زمین‌های جدید برای بهره‌برداری باشند، هشداری برای بازنگری در شیوه مدیریت ساحل و آینده این دریای منحصربه‌فرد هستند./ بلاغ

مدیریت مازندران در دولت چهاردهم، در شرایطی مسئولیت اداره استان را بر عهده گرفت که مجموعه‌ای از مسائل و مطالبات انباشته، از ناترازی آب و انرژی و پروژه‌های نیمه‌تمام تا مشکلات تولید، سرمایه‌گذاری، پسماند و محیط‌زیست، هم‌زمان پیش روی استان قرار داشت.

در چنین شرایطی، توقف نمی‌توانست گزینه مدیریت باشد. بر اساس آمارهای اعلام‌شده، ۶ هزار و ۹۸۶ پروژه عمرانی در این دوره به بهره‌برداری رسیده و از مجموع حدود ۲ هزار و ۷۰۰ پروژه راکد و نیمه‌تمام، ۲ هزار و ۶۲ پروژه افتتاح شده است.

همچنین بیش از ۱۴۴ همت منابع و سرمایه‌گذاری برای طرح‌های توسعه‌ای و زیرساختی استان به کار گرفته شده و ۱۰ هزار و ۷۲۷ واحد مسکونی نیز به بهره‌برداری رسیده است.

در حوزه آب و انرژی نیز تأمین ۴۰ ژنراتور بزرگ برای پشتیبانی از چاه‌های آب آشامیدنی، در راستای افزایش تاب‌آوری شبکه آب استان در شرایط بحران انجام شد. بهره‌برداری از سد گلورد پس از سال‌ها انتظار و ادامه اجرای طرح‌های مهم زیرساختی، از دیگر اقداماتی است که می‌تواند در توسعه بلندمدت استان اثرگذار باشد.

پسماند؛ یکی از چالش‌های دیرپای مازندران

یکی دیگر از محورهای مهم مدیریت استان، مواجهه با بحران پسماند بوده است. پیگیری احداث و تکمیل کارخانه‌های زباله‌سوز در ساری و بهشهر و طرح‌های مرتبط در دیگر مناطق استان، بخشی از اقدامات انجام‌شده برای کاهش آثار زیست‌محیطی این معضل است؛ هرچند حل پایدار مسئله، نیازمند توسعه تفکیک از مبدأ، بازیافت، کاهش تولید و دفع اصولی پسماند نیز خواهد بود.

آزمون مدیریت در روزهای بحران

در ادامه این دوره، شرایط بحرانی و جنگی کشور، آزمونی جدی برای مدیریت استان ایجاد کرد. مازندران در حالی باید استمرار خدمات حیاتی از جمله آب، برق، نان، سوخت، درمان، راه و امنیت را تضمین می‌کرد که هم‌زمان میزبان حجم گسترده‌ای از مسافران نیز بود.

در این شرایط، حفظ ثبات عمومی و استمرار خدمات با همکاری دستگاه‌های اجرایی و خدماتی استان دنبال شد؛ عملکردی که مورد تقدیر هیئت دولت نیز قرار گرفت.

مردم؛ داور نهایی عملکرد

در نهایت، هیچ کارنامه مدیریتی بدون توجه به نگاه مردم کامل نیست. در جلسه شورای اداری مازندران و در حضور رئیس‌جمهور، معاون اجرایی رئیس‌جمهور اعلام کرد که بر اساس نتایج یک نظرسنجی، دکتر یونسی با بیش از ۵۶ درصد رضایت مردمی، از بالاترین میزان رضایت در میان استانداران برخوردار بوده است.

این میزان رضایت، فارغ از آنکه یک شاخص آماری است، می‌تواند نشانه‌ای از بازتاب عملکرد مدیریت استان در نگاه جامعه باشد.

از سوی دیگر، معرفی مازندران بر اساس سامانه «منتاک» به‌عنوان استان برتر کشور در اجرای پروژه‌های زیرساختی، یکی دیگر از شاخص‌هایی است که در ارزیابی این دوره مورد استناد قرار گرفته است.

اکنون در هفته دولت، شاید بتوان کارنامه این دوره را در یک جمله خلاصه کرد:

مازندران در روزهای سخت فقط اداره نشد؛ ایستاد، تاب آورد و ساخت.

در پایان، با احترام به همه مدیران، کارکنان و مجموعه‌هایی که در این مسیر نقش داشته‌اند، از دکتر یونسی، استاندار مازندران، برای تلاش، پیگیری و مسئولیت‌پذیری در این مقطع دشوار قدردانی می‌شود؛ قدردانی‌ای که بیش از آنکه تعارف باشد، ادای یک وظیفه شهروندی در برابر مدیری است که در روزهای سخت، مسئولیت را پذیرفت و برای ساختن فردایی بهتر تلاش کرد.

مازندران را صاحبان عنوان نمی‌سازند؛ امانت‌داران فردا می‌سازند.

نگارنده: امیرحسین احسانی

به گزارش حرف شمال، شاهرخ جهانشاهی، فرماندار نوشهر، در بازدید از پروژه راه دسترسی اختصاصی بندر نوشهر اعلام کرد که با بهره‌برداری از این مسیر، پیش‌بینی می‌شود حدود ۷۰ درصد از ترافیک شهری کاهش یابد و روان‌سازی عبور و مرور در شهر محقق شود.

اما نوروز بهاء، کارشناس دریایی، با طرح این پرسش که «آیا واقعاً بندر عامل ۷۰ درصد ترافیک نوشهر است؟» این ادعا را مورد نقد قرار داد. وی با اشاره به نقشه ترافیکی شهر نوشهر توضیح داد که محدوده‌های پرترافیک مرکز شهر شامل خیابان‌ها و میادینی است که عملاً در مسیر تردد کامیون‌های بندری قرار ندارند.

به گفته این کارشناس، مسیر تردد کامیون‌های ورودی و خروجی بندر عمدتاً از بلوار بهار آزادی و بخشی از بلوار امام رضا(ع) انجام می‌شود و این محور از محدوده اصلی ترافیک مرکز شهر جداست. او همچنین تأکید کرد که با احداث باسکول ورودی کامیون‌ها و ساخت پل جدید روی رودخانه ماشلک، بخش مهمی از مشکلات ترافیکی مرتبط با فعالیت‌های بندری در سال‌های اخیر برطرف شده است.

بهاء با اشاره به اینکه راه دسترسی جدید بندر در امتداد رودخانه ماشلک و به‌عنوان یک مسیر اختصاصی برای ارتباط بندر با جاده کمربندی نوشهر طراحی شده، گفت: «این پروژه هرچند می‌تواند به بهبود لجستیک و تسهیل تردد کامیون‌ها کمک کند، اما تأثیر محسوسی بر بار ترافیکی مرکز شهر نوشهر نخواهد داشت.»

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که پروژه راه دسترسی اختصاصی بندر نوشهر از مهم‌ترین طرح‌های زیرساختی منطقه به شمار می‌رود و اکنون بحث بر سر میزان اثرگذاری واقعی آن بر ترافیک شهری، به یکی از موضوعات مورد توجه کارشناسان و متخصصان شده است

این فرودگاه با بیش از ۷۰ سال، مساحتی حدود ۸۵ هکتار و طول باند آن هم حدود ۲ هزار و ۳۰۰ متر است و زمان ساخت آن طبق اسناد موجود به سال ۱۳۳۳ باز می گردد که جزو قدیمی ترین فرودگاه های مازندران و کشور محسوب می شود منتهی چند سالی است که از این ظرفیت منحصر به فرد به خاطر برخی وجود مشکلاتی نظیر ساخت و سازهای غیر مجاز در حریم و مسیر پروازی استفاده نمی شود.

طبق مستندات موجود یک مجتمع رفاهی، اقامتی و پذیرایی مرتفع در سال ۱۳۸۵ بدون استعلام از فرودگاه نوشهر واقع در حوزه جغرافیایی چالوس و با مجوز از شهردار وقت بنا به گفته مسوولان فرودگاه در مسیر قیف پروازی ضلع غربی فرودگاه نوشهر ساخته شد که این بنای مزاحم حدود ۷۵۰ متر از طول باند را بدون استفاده کرد به گونه ای که نشست و برخاست هواپیماها را دچار مشکل کرده است.

چالش های فرودگاه نوشهر ، موضوع جدیدی نیست که برای مسوولان تازگی داشته باشد ، سال ها پرونده تخلفات ساخت و ساز غیر مجاز در حریم این فرودگاه در ادارات مرتبط خاک می خورد که گویا عزم و اراده جدی برای رفع موانع و ایمن سازی پروازها در این شهرستان گردشگر پذیر غرب مازندران وجود ندارد.

بارها خلبانان هواپیما ها برای نشست و برخاست در فرودگاه با کوچک ترین شرایط نامساعد جوی یا فرود در ضلع غربی فروتدگاه در میانه آسمان و زمین سرگردان می شدند و چه بسا به علت محدودیت دید و وجود موانع دوباره به فرودگاه مبدا بر می گشتند که با موجی از نارضایتی مسافران همراه بود.

رفع محدودیت های پروازی فرودگاه دغدغه استاندار مازندران

در این پیوند شهردار نوشهر گفت که بنا به تاکید استاندار مازندران پس از عهده دار شدن مسئولیت عضو کارگروه اصلی طرح توسعه و رفع محدودیت های پروازی فرودگاه شهر ،این موضوع با جدیت در حال پیگیری است .

جعفر قمی افزود :فرودگاه این شهر به عنوان یک ظرفیت بسیار مهم که نقش اثرگذاری در رونق اقتصادی ، جذب گردشگران خارجی و داخلی به همراه دارد متاسفانه به علت کوتاهی مسئولان ادوار گذشته مورد بی مهری قرار گرفته به نحوی که به علت ساخت و سازهای غیر مجاز بدون استعلام از فرودگاه، امنیت پروازها را دچار تهدید کرده است.

 رفع محدودیت های پروازی فرودگاه نوشهر پاسخی به مطالبه ۳۰ ساله مردم غرب مازندران استاین مسئول گفت : برابر اسناد موجود سال ۱۳۹۸ پارک بانوان به گستره حدود پنج هزار متر در ضلع شرقی این فرودگاه ساخته شده که بنا به گفته کارشناسان مربوط این پارک می تواند امنیت پروازها را تحت تهدید قرار دهد .

پارک ورزشی بانوان عاملی تهدید زاده برای ایمنی پروازها

 قمی افزود : ساخت این پارک و تجمع بانوان برای بهره مندی از چنین فضایی ممکن است به هنگام نشست و بیرون آمدن چرخ های هواپیما یا عملیات تیک اف و صدای مهیب هنگام پرواز خطرساز باشد و هرحادثه ای رخ دهد

وی اظهار داشت : ساخت و سازهایی هم در ضلع شرقی این فرودگاه انجام گرفته و تمام تلاش ها آن است که این ساخت و سازهای بدون مجوز تخریب شود.

قمی افزود: نکته مهم تر رفع موانع پروازی ضلع غربی فرودگاه بوده که برابر اسناد موجود یک مجتمع تجاری و اقامتی در سال ۱۳۸۵ بدون استعلام از فرودگاه نوشهر در چالوس احداث شد که در عمل حدود ۷۰۰ متر از طول باند را بدون استفاده کرده است.

وی اظهار کرد : با پرداخت حدود ۵۰ میلیارد تومان از سوی شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی و صدور حکم دستگاه قضایی یک طبقه این مجتمع تخریب و برنامه ریزی شده که طبقه پایین تر هم برابر قانون برداشته شود تا خلبانان بتوانند بدون دلهره از ضلع غربی این فرودگاه هم نشست و برخاست داشته باشند.

شهردار نوشهر گفت که دکل مخابراتی در ضلع شرقی فرودگاه بوده که این دکل هم برابر نامه نگاری ها و پی گیری ها برچیده شد و تمام تلاش ها آن است که برای همیشه محدودیت های پروازی این فرودگاه برداشته شود.

قمی افزود : بازدید میدانی هم هفته جاری با همراه مدیرکل فرودگاه های مازندران و شماری از کارشناسان از نقاط تهدید زا امنیت پروازی فرودگاه نوشهر انجام گرفت.

امیدواری برای از سرگیری پروازها در بهار امسال در فرودگاه نوشهر

 وی خاطرنشان کرد: باتوجه به آنکه فرودگاه دشت ناز ساری به مرکزیت استان در حال اُور هال یا به عبارتی به روز رسانی و تعمیرات اساسی بوده و اجرای چنین طرحی ممکن است منجر به تعطیلی بیش از یکسال این فرودگاه شود بنابراین تمام تلاش های این است که در بهار امسال تمامی موانع و محدودیت های پروازی فرودگاه نوشهر برطرف شود.

این مسئول ابراز امیدواری کرد: با تمام توان و با بهره گیری از همه ظرفیت سعی می شود در زمان تعیین شده گام های موثری برای رفع محدودیت های پروازی؛ ارتقای ایمنی پروازها و توسعه زیرساخت های هوانوردی در فرودگاه این شهر گردشگر پذیرغرب مازندران برداشته شود.

فرودگاه نوشهر یکی از ۲ فرودگاه غرب مازندران و دومین فرودگاه بزرگ استان پس از فرودگاه بین المللی ساری است

وی افزود: روزهای پایانی سال ۱۴۰۴، تمامی عوامل شهرداری سخت مشغول انجام امور و فعالیت های مرتبط با ستاد استقبال از بهار هستند، تا شهر نوشهر را برای میزبانی از بهار آماده کنند، در این راستا یکی از اقدامات مهم در حال انجام، گل آرایی معابر، بلوارها، میادین و بوستان های سطح شهر هستند.

قمی در ادامه با اشاره به زحمات واحد فضای سبز شهرداری نوشهر بیان کرد کاشت ۷۰۰ هزار بوته گل فصلی بهاره و دائمی و درخت کاری بیش از ۲۰ هزار نهال در سطح شهر نوشهر در حال انجام است، افزود: این تعداد بوته گل شامل انواع مختلف گونه های گل است.

وی گفت: گل ها شامل بنفشه، میمون ، همیشه بهار ، میخک ، مینا چمنی ، شقایق مارگریت و گونه های درخت و درختچه از قبیل یاس هلندی ، اکالیپتوس، نارنج ، توسکا، زیتون تلخ، انجیلی، جونی پروس و شمشاد طلایی و سبز می باشد و به همین ترتیب بوستان ها، خیابان و کوچه ها و معابر شهری میزبان فضای سبز رنگارنگ و چشم نواز می شوند

این روستا، همچون بسیاری از آبادی‌های کهن شمال، بر مدار معیشتی ساده و پیوندی عمیق با طبیعت شکل گرفت؛ خانه‌هایی از چوب و سنگ که بخشی از زیست‌بوم بودند و مردمانی که ریتم زندگی‌شان با فصل‌ها تنظیم می‌شد.

اما با ورود موج نوسازی‌های بی‌قاعده، مهاجرت و تغییر سبک زندگی، بیم آن می‌رفت که شانه‌تراش نیز در آستانه گسست از هویت قرار گیرد؛ دردی که بسیاری از روستاهای ما به آن دچار شدند و درمانی برای آن باقی نمانده است.

در همین بزنگاه، آنچه مسیر این روستا را تغییر داد، تصمیمی از بالا نبود، بلکه جوانانی آگاه با تلاش شبانه‌روزی و با تکیه بر دانش و تجربه ملی و بین‌المللی توانستند فهم جمعی در میان ساکنان ایجاد کنند و به این درک برسند که توسعه بدون هویت به معنای از دست دادن همه‌چیز است.

از دل همین آگاهی، حرکتی آرام اما عمیق آغاز شد و تلاش‌ها برای بازگرداندن روح به کالبد روستا شکل گرفت. خانه‌ها با دقت حفظ شدند، اشیای قدیمی گردآوری و در قالب یک موزه مردم‌شناسی به نمایش درآمد و زیست‌بومی که در حال رنگ باختن بود، به‌عنوان یک سرمایه بازتعریف شد.

شکل گیری الگوی متفاوت از توسعه

این مسیر به‌تدریج به شکل‌گیری الگویی متفاوت از توسعه انجامید؛ توسعه‌ای که به‌جای تخریب، بر احیا استوار بود و گردشگری را، برخلاف باور رایج که آن را تهدید می‌داند، به‌عنوان فرصتی برای دیده‌شدن فرهنگ بومی تعریف کرد. با افزایش مشارکت مردم در تصمیم‌گیری‌ها، روستا آرام‌آرام به نمونه‌ای مبتنی بر جامعه محلی تبدیل شد و همین ویژگی‌ها باعث شد نگاه‌ها فراتر از سطح ملی رفته و شانه‌تراش در مسیر معرفی به‌عنوان الگویی موفق در سطوح ملی و سپس جهانی قرار گیرد.

سید علیرضا کاظمی دولابی، مدیر ملی گردشگری سابق وزارت میراث و منتور روستای شانه‌تراش، با اشاره به روند شکل‌گیری پروژه توسعه پایدار در این روستا اظهار کرد: این طرح بر اساس یک نیاز جدی در کشور و با هدف خلق الگویی بومی برای پیوند توسعه پایدار روستایی با دانش جهانی، مبتنی بر فرهنگ و اصالت ایرانی شکل گرفت.
وی افزود: این پروژه با مشارکت سازمان‌های داخلی و بین‌المللی، از جمله سازمان توسعه صنعتی ملل متحد و سایر دستگاه‌های ذی‌نفع تعریف شد تا بتوان از روش‌های نوین توسعه در حوزه گردشگری روستایی بهره گرفت.

مشارکت مردم عامل موفقیت پروژه است

کاظمی دولابی با بیان اینکه پیش از اجرای طرح، مطالعات گسترده‌ای انجام شد، تصریح کرد: نمونه‌های موفق و ناموفق در داخل و خارج از کشور بررسی و در نهایت برنامه‌ای جامع با در نظر گرفتن نقش همه ذی‌نفعان، از جمله جامعه بومی، دستگاه‌های دولتی، دانشگاه‌ها و سرمایه‌گذاران طراحی شد.

وی مهم‌ترین عامل موفقیت این پروژه را مشارکت مردم دانست و گفت: بیش از ۹۵ درصد مردم روستای شانه‌تراش در این مسیر مشارکت دارند و توسعه به یک دغدغه عمومی در میان ساکنان تبدیل شده است.

وی ادامه داد: تعاونی روستایی این منطقه در سال ۱۴۰۲ به‌عنوان تعاونی برتر استان مازندران انتخاب شد که نشان‌دهنده شکل‌گیری یک مدل موفق از اقتصاد مشارکتی در سطح روستا است.

کاظمی دولابی با اشاره به رویکرد گردشگری این طرح بیان کرد: پروژه شانه‌تراش با محوریت گردشگری ارگانیک طراحی شده و تلاش شده تمامی ابعاد توسعه، از جمله معماری، هویت بصری و تولیدات محلی، در یک چارچوب منسجم و پایدار تعریف شود.

وی با تأکید بر ضعف برنامه‌ریزی گردشگری در غرب مازندران گفت: هدف این پروژه تبدیل فعالیت‌های پراکنده به یک جریان منسجم و شبکه‌ای بود تا همه اجزا حول یک هویت مشترک به تولید و خلق ارزش بپردازند.

وی درباره علت انتخاب شانه‌تراش به‌عنوان پایلوت افزود: این روستا به دلیل شرایط سخت‌تر و فاصله از مرکز، به‌صورت هدفمند انتخاب شد تا در صورت موفقیت، اجرای این الگو در سایر مناطق آسان‌تر باشد.

مزایای ثبت جهانی

کاظمی دولابی با اشاره به مزایای ثبت جهانی این روستا اظهار کرد: ثبت جهانی موجب افزایش دیده‌شدن در سطح ملی و بین‌المللی، تقویت برند روستا، جذب سرمایه‌گذاری و بهره‌مندی از ظرفیت‌های حمایتی خواهد شد.

وی تأکید کرد: توسعه، فرآیندی تدریجی و فرهنگی است و ثبت جهانی تنها یکی از ابزارهای تقویت این مسیر محسوب می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: الگویی که در شانه‌تراش اجرا شده، قابلیت تعمیم به سایر روستاهای کشور و حتی کشورهای در حال توسعه را دارد و می‌تواند به خلق ثروت و ارزش افزوده برای جوامع محلی منجر شود.

کاظمی دولابی با قدردانی از همراهی مردم و مسئولان گفت: مشارکت مردم، همراهی دستگاه‌های اجرایی و اعتماد نهادهای مرتبط، مهم‌ترین عوامل موفقیت این پروژه بوده و تداوم این مسیر نیازمند حفظ همین هم‌افزایی است.

فرماندار تنکابن نیز از روند مطلوب آماده‌سازی زیرساخت‌ها و اقدامات لازم برای ثبت جهانی روستای شانه‌تراش خبر داد و گفت: تاکنون سه نشست تخصصی با محوریت این موضوع برگزار شده و این روستا در میان هشت گزینه کاندیدای ثبت جهانی، توانسته امتیازات قابل توجهی کسب کند.

مرتضی شکوهی با اشاره به تقسیم کار دقیق میان دستگاه‌های اجرایی افزود: از همان ابتدای کار، شرح وظایف مشخصی برای دستگاه‌ها تعریف و ابلاغ شد و خوشبختانه امروز شاهد همکاری منسجم و قابل قبول همه بخش‌ها هستیم. به‌عنوان نمونه، اداره برق مسئولیت تقویت شبکه و بهبود روشنایی روستا را بر عهده دارد، جهاد کشاورزی برنامه‌هایی در حوزه آموزش مزرعه‌گردشگری و توسعه محصولات ارگانیک دنبال می‌کند و اداره راه نیز جانمایی و نصب تابلوهای دوزبانه را در دستور کار قرار داده است.

وی ادامه داد: در سومین جلسه که چند روز گذشته برگزار شد، گزارش عملکرد دستگاه‌ها دریافت شد و روند پیشرفت کار رضایت‌بخش است. در حوزه منابع طبیعی نیز محدوده‌ای تفرجگاهی به طرح گردشگری روستا الحاق شده و تفاهم‌نامه آن در آستانه امضاست.

ساماندهی منظر و اجرای سنگفرش

فرماندار تنکابن با اشاره به اقدامات عمرانی تصریح کرد: بنیاد مسکن در ساماندهی منظر و اجرای سنگ‌فرش ورودی روستا نقش محوری دارد و بخشی از این مسیر تاکنون اجرا شده و ادامه آن در دست اقدام است.

وی از راه‌اندازی خانه صنایع‌دستی در روستا خبر داد و افزود: آموزش‌های تخصصی با محوریت شانه‌تراشی و لاک‌تراشی آغاز شده و سایر آموزش‌های مهارتی نیز در دستور کار قرار دارد.

شکوهی یکی از چالش‌ها را موضوع دکل مخابراتی عنوان کرد و گفت: این موضوع از طریق استان در حال پیگیری است و هم‌زمان جلساتی در سطح استانی برای تسریع امور برگزار خواهد شد.

وی تأکید کرد: با وجود محدودیت منابع، از ظرفیت‌های محلی استفاده شده و شهرداری نیز در تأمین تجهیزات و المان‌های مورد نیاز همکاری داشته است. همچنین موضوع مناسب‌سازی برای افراد دارای معلولیت در طراحی‌ها لحاظ شده است.

فرماندار تنکابن خاطرنشان کرد: تلاش بر این است تا در زمان‌بندی پیش‌بینی‌شده، روستا با آمادگی کامل در مسیر ثبت جهانی قرار گیرد.

سعید محمدپور فعال حوزه گردشگری در روستای شانه تراش با اشاره به ابعاد اجرایی طرح توسعه پایدار در روستای شانه‌تراش اظهار کرد: این روستا امروز دارای برندبوک گردشگری است و تمامی فرایندهای مرتبط با گردشگری در آن به‌صورت دقیق طراحی و تعریف شده است.

وی افزود: در این مدل، جزئی‌ترین اقدامات در حوزه‌های مختلف از جمله اقامت، سوغات، خوراک و سایر حلقه‌های زنجیره ارزش گردشگری مشخص شده و هر بخش دارای چارچوب و مسیر اجرایی معین است.

شکل گیری جریان اجتماعی جدید در روستا

محمدپور با بیان اینکه این انسجام موجب شکل‌گیری یک جریان اجتماعی در روستا شده است، تصریح کرد: امروز مردم شانه‌تراش به‌صورت خودجوش در فعالیت‌های مرتبط با توسعه گردشگری مشارکت دارند و هویت خود را با پایداری روستا گره زده‌اند.

وی ادامه داد: در حال حاضر اقدامات گسترده‌ای در حوزه‌های مختلف از جمله اصلاح نما و منظر روستا بر مبنای الگوهای بومی، حفاظت از محیط زیست و طراحی مسیرهای مشخص گردشگری در حال انجام است که همگی با رویکرد حفظ منابع طبیعی دنبال می‌شود.

این فعال حوزه گردشگری خاطرنشان کرد: باور مردم روستا بر این است که بهره‌برداری اقتصادی زمانی محقق می‌شود که بوم، محیط زیست و اصالت فرهنگی حفظ شود و همین نگاه، مزیت رقابتی اصلی شانه‌تراش را شکل داده است.

وی با تأکید بر اینکه هدف‌گذاری انجام‌شده، تبدیل شانه‌تراش به یک مقصد گردشگری است، گفت: این روستا در مسیر تبدیل شدن به یک برند گردشگری قرار گرفته و تمامی اقدامات در راستای تحقق این هدف ساماندهی شده است.

محمدپور با اشاره به روند تکمیل زیرساخت‌ها افزود: در حال حاضر فرایند شناسایی و رفع کاستی‌ها در حال انجام است و سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز با تشکیل کارگروه‌های تخصصی در سطح استان و شهرستان به این روند کمک می‌کند.

وی بیان کرد: در سطح استان، اداره کل میراث فرهنگی متولی اصلی این کارگروه است و در شهرستان نیز با ریاست فرماندار و مشارکت دستگاه‌های اجرایی، تلاش می‌شود نواقص موجود برطرف شود تا شانه‌تراش بتواند به‌عنوان نماینده‌ای شایسته در مسیر جهانی شدن معرفی شود.

ایجاد کارگاه های صنایع دستی

این کارشناس حوزه گردشگری با اشاره به توجه ویژه به صنایع دستی در این طرح گفت: کارگاه‌های صنایع دستی در روستا شکل گرفته و ساماندهی شده‌اند و فعالان این حوزه نیز در حال دریافت مجوزها و شناسنامه‌های رسمی فعالیت هستند.

وی ادامه داد: شکل‌گیری این ساختار منسجم، نویدبخش ایجاد یک جریان کامل گردشگری در روستای شانه‌تراش است که می‌تواند به توسعه اقتصادی منطقه کمک کند.

محمدپور با تأکید بر نقش مردم در موفقیت این طرح اظهار کرد: تمامی این دستاوردها حاصل ایستادگی و مشارکت مردم روستا است که با هدف بهره‌برداری بهتر از ظرفیت‌های محلی و حتی ایجاد مهاجرت معکوس، پای کار آمده‌اند.

وی همچنین از همراهی دستگاه‌های اجرایی قدردانی کرد و گفت: اداره کل میراث فرهنگی استان با رویکردی حرفه‌ای مدیریت فرایند جهانی شدن را بر عهده دارد و در سطح شهرستان نیز همکاری خوبی میان نهادهای مختلف شکل گرفته است.

وی تصریح کرد: آنچه در شانه‌تراش در حال وقوع است، بازگشت به اصالت‌ها و تکیه بر هویت بومی است و همین مسئله محور اصلی این حرکت محسوب می‌شود.

وی افزود: شانه‌تراش امروز با شعار روستای دست‌های هویت‌ساز در مسیر الگوسازی برای کشور قرار گرفته و امید می‌رود این مدل بتواند به توسعه گردشگری هدفمند در سایر مناطق نیز کمک کند.

محمدپور گفت: تجربه شانه‌تراش نشان می‌دهد که هر جامعه‌ای با بازگشت به ریشه‌های خود می‌تواند مسیر پیشرفت را هموار کند و این روستا نمونه‌ای روشن از پیوند میان هویت، مشارکت مردمی و توسعه پایدار است.

محمد ابراهیم لاریجانی شهردار تنکابن با اشاره به برگزاری سومین جلسه شورای ثبت جهانی روستای شانه‌تراش اظهار کرد: این نشست با میزبانی شهرداری تنکابن و با حضور ادارات و نهادهای مختلف شهرستان در محل باغ گیاه‌شناسی تنکابن برگزار شد.

وی افزود: در این جلسه، ضمن بررسی روند پیشرفت پرونده ثبت جهانی، گزارش اقدامات دستگاه‌های اجرایی شهرستان در حوزه‌های مختلف مرتبط با این روستا دریافت و مورد ارزیابی قرار گرفت.

شهردار تنکابن که با حکم فرماندار مسئولیت نظارت راهبردی بر عملکرد دستگاه‌ها در پرونده ثبت جهانی شانه‌تراش را بر عهده دارد، تصریح کرد: ثبت جهانی این روستا زمانی ارزشمند خواهد بود که به ایجاد منافع ملموس برای جوامع محلی و ساکنان آن منجر شود.

وی با تأکید بر ضرورت صیانت از هویت بومی منطقه گفت: حفظ محیط زیست، صیانت از معماری سنتی و جلوگیری از مداخلات انسانی و تغییر در بافت اصیل روستا از الزامات اصلی در مسیر ثبت جهانی است.

لزوم توجه به فرهنگ بومی

لاریجانی با اشاره به اهمیت تاب‌آوری روستا افزود: در فرآیند توسعه و جذب گردشگر باید به ظرفیت تحمل منطقه توجه شود تا این مسیر به تخریب منابع طبیعی و فرهنگی منجر نشود.

وی همچنین بر لزوم توجه به فرهنگ بومی تأکید کرد و ادامه داد: مستندسازی روایت‌ها، رویدادهای محلی، خاطرات اهالی، احیای مشاغل سنتی و معرفی صنایع دستی و سوغات منطقه باید به‌صورت جدی در دستور کار قرار گیرد.

نماینده فرماندار در نظارت راهبردی پرونده ثبت جهانی شانه‌تراش با اشاره به ظرفیت‌های این روستا بیان کرد: گردشگری کشاورزی، مسیرهای طبیعت‌گردی که همه‌ساله میزبان اکوتورها است، اقامتگاه‌های بوم‌گردی و معماری سنتی از مهم‌ترین مزیت‌های شانه‌تراش به شمار می‌رود.

وی افزود: ثبت این روستا در فهرست آثار جهانی می‌تواند به‌عنوان یک محرک جدی برای سایر روستاها در مسیر توسعه پایدار و حفظ هویت بومی عمل کند.

شهردار تنکابن با تأکید بر ضرورت توانمندسازی جامعه محلی گفت: برگزاری مستمر دوره‌های آموزشی در حوزه‌هایی همچون کارآفرینی، توانمندسازی اهالی به‌ویژه بانوان، مدیریت پسماند، احیای هنرهای سنتی و ارتقای بسته‌بندی صنایع دستی و سوغات باید تقویت شود.

لاریجانی همچنین از برنامه‌ریزی برای تقویت همکاری‌های محلی خبر داد و اظهار کرد: تفاهم‌نامه همکاری بین شهرداری تنکابن و دهیاری روستای شانه‌تراش در هفته آینده منعقد خواهد شد تا روند اجرای برنامه‌های توسعه‌ای با انسجام بیشتری دنبال شود.

در مجموع، آنچه امروز در شانه‌تراش جریان دارد، صرفاً یک پروژه عمرانی یا گردشگری نیست، بلکه بازتعریف یک نگاه است؛ نگاهی که توسعه را نه در تقابل با هویت، بلکه در امتداد آن می‌بیند.

تجربه این روستا نشان می‌دهد هرجا مردم به‌عنوان بازیگران اصلی حضور داشته باشند و تصمیم‌سازی‌ها بر پایه فهم مشترک، دانش روز و احترام به بوم شکل گیرد، می‌توان از دل تهدیدها، فرصت ساخت.

شانه‌تراش اکنون در آستانه آزمونی مهم قرار دارد؛ آزمونی که نتیجه آن صرفاً ثبت یک نام در فهرست‌های جهانی نیست، بلکه تثبیت الگویی برای آینده روستاهای ایران است؛ الگویی مبتنی بر سه اصل: مشارکت واقعی مردم، صیانت از اصالت و برنامه‌ریزی علمی.

اگر این مسیر با همین دقت و هم‌افزایی ادامه یابد، شانه‌تراش می‌تواند فراتر از یک مقصد گردشگری، به مکتبی عملی در توسعه پایدار روستایی تبدیل شود؛ نمونه‌ای زنده که نشان می‌دهد بازگشت به ریشه‌ها، بازگشت به عقب نیست، بلکه کوتاه‌ترین مسیر برای رسیدن به آینده‌ای ماندگار و هویت‌محور است.